Nguyễn Thế Trung 10/10/2024

Nhân dịp GS. Geoffrey E. Hinton và John J. Hopfield đoạt giải Nobel Vật lý , tôi đăng lại một số ý kiến liên quan đến vai trò của giáo dục trong thời đại AI, những suy nghĩ được gợi mở bởi các trao đổi của GS Geoffrey E. Hinton.

Phần 1: Lý do cần hiểu rõ trẻ em nên học gì?

Lý do tại sao thời điểm này là một điểm gẫy của AI lớn hơn mọi người tưởng tượng và điều đó có nghĩa con người hơn bao giờ hết cần phải tư duy lại cách chúng ta tiến hóa. Trong đó việc dạy cho thế hệ tương lai trở nên vô cùng quan trọng, để họ không chỉ trở thành các con em thành công, hạnh phúc của chúng ta mà còn góp phần gìn giữ phát triển nhân loại, dân tộc.

Không có gì tốt hơn khi nói về AI là nghe những người “làm ra” làn sóng gần đây của AI nói về nó. Chắc nhiều người biết 3 người

Geoffrey Hinton, Yoshua Bengio và Yann LeCun năm 2018 đã nhận giải Turing ( còn gọi là Nobel trong CNTT) về Machine Learning, họ là những người đưa ra các thuật toán căn bản và liên tục phát triển lĩnh vực này đưa đến các thành quả như ChatGPT và xa hơn nữa.

Trong 3 người này, Hinton đã bỏ Google để có thể tập trung cảnh bảo về sự phát triển của AI, điều mà ông ta chắc không chỉ tưởng tượng mà còn hiểu rất rõ các phòng Lab đang làm gì ( ông phụ trách Google AI nhiều năm trước khi nghỉ vào 2023). Cụ thể ông cho rằng : “AI KHÔNG CHỈ LÀ CÔNG CỤ XỬ LÝ THÔNG TIN MÀ CÒN LÀ MỘT THỰC THỂ CÓ KHẢ NĂNG HIỂU BIẾT SÂU SẮC, VỚI LỢI THẾ VƯỢT TRỘI SO VỚI TRÍ TUỆ CON NGƯỜI TRONG VIỆC CHIA SẺ VÀ TẠO LẬP KIẾN THỨC, Ông cũng suy ngẫm về khả năng AI phát triển trải nghiệm chủ quan, thách thức quan niệm hiện tại về ý thức và cảm giác.

Vì thế, thay vì hoang mang bới quảng cáo, bạn nên theo dõi những gì Hinton nói, bài nói mới nhất của ông tại đại học Toronto làm rõ các ý rất quan trọng ông đã nói từ đầu ( xem video ở comments), tôi tổng kết lại ở đây và có thêm vài lời bàn:

Các điểm chính Hinton chia sẻ bao gồm:

1. Trí tuệ nhân tạo kỹ thuật số có khả năng vượt qua trí tuệ nhân tạo sinh học:

Hinton cho rằng trí tuệ kỹ thuật số có nhiều ưu điểm so với trí tuệ sinh học, bao gồm khả năng xử lý thông tin nhanh hơn, lưu trữ lượng thông tin lớn hơn và chia sẻ kiến thức hiệu quả hơn.

Điều này có thể dẫn đến những đột phá trong nhiều lĩnh vực, từ y học và khoa học vật liệu đến giáo dục và kinh tế.

2. Các mô hình ngôn ngữ lớn như GPT-4 có thể hiểu được ý nghĩa của ngôn ngữ:

Hinton giải thích rằng các mô hình ngôn ngữ lớn không chỉ đơn giản là ghi nhớ văn bản, mà còn học cách biểu diễn ý nghĩa của các từ và câu.

Khả năng này có thể được ứng dụng để phát triển các chatbot và trợ lý ảo thông minh hơn, cũng như tạo ra các hình thức nghệ thuật và văn học mới.

3. Cần cẩn trọng với sự phát triển của AI và đầu tư nhiều hơn vào nghiên cứu an toàn.

Điều chúng ta đặc biệt cần lưu ý đó là Hinton đưa ra những lập luận khoa học rằng Máy có thể học từ máy tốt hơn con người ( hoặc sinh vật nói chung) nhờ vào cơ chế Distilation. Ngoài ra Máy có trải nghiệm chủ quan ( subjective experience) – một cơ chế để giải thích Nhận thức hợp lý hơn.

Đặt việc Nên dạy trẻ em gì vào trong một sự phát triển của AI như Hinton nói, những điều có khả năng cao sẽ xảy ra trong 10 năm tới, chúng ta thật sự phải xem xét một cách nghiêm túc việc dạy và học. Theo chúng tôi, ta cần chấp nhận một vài nguyên tắc đó là:

1. Vị nhân sinh: chúng ta muốn thế hệ tương lai tiếp tục duy trì loài người, làm cho thế giới tốt hơn, nhân loại tốt hơn, dân tộc tốt hơn

2. Thế giới Số-Thực là tương lai: không chỉ như trong CMCN4 đã nói về cyber-physical mà nó có thể đi xa hơn nữa khi đi vào phần không thực của thực như cảm xúc, nhận thức, tinh thần

3. Công nghệ là công cụ, con người tiến hóa thông qua học cách làm chủ công cụ: như những bộ tộc đã sống sót vì biết dùng lửa

Khi chấp nhận những điều này, ta cần thúc đẩy việc VỊ NHÂN SINH MỘT CÁCH RỘNG RÃI VÀ GẮN VỚI TỪNG CÁ THỂ TRONG TƯƠNG LAI, ta cần nghiên cứu mạnh hơn nữa về NHẬN THỨC, TINH THẦN và chuyển từ tư duy phát triển bằng mọi giá sang tư duy phát triển bền vững cùng công nghệ, và đương nhiên chúng ta phải làm chủ công cụ, một người không làm được thì nhiều người làm và phải KIÊN CƯỜNG đến khi chúng ta làm chủ được chúng.

Phần 2: Sự Thật phũ phàng về Giáo Dục Trong Kỷ Nguyên AI!

Khi tôi xem Khan nói về AI trong giáo dục trên YouTube và cảm thấy thôi thúc phải viết bài này. Cuộc trò chuyện dường như đã gợi mở một số tình thế tiến thoái lưỡng nan trong tương lai của giáo dục mà Khan đang thực hiện, bao gồm:

• An Toàn AI: AI có thể nguy hiểm, nhưng chúng ta vẫn mang nó đến cho học sinh. Làm thế nào để chúng ta đảm bảo Quản Trị AI Có Trách Nhiệm (RAG) để giảm bớt rủi ro?
• Hỗ Trợ Giáo Viên: Chúng ta hỗ trợ học sinh và giáo viên bằng cách cung cấp các công cụ AI miễn phí cho giáo viên. Nhưng làm thế nào để giúp giáo viên giữ được công việc của mình khi học sinh bắt đầu sử dụng gia sư AI?
• Tương Tác Người-Máy: Một cô bé Ấn Độ đã nhầm AI tên Gatsby với một con người. Đây không chỉ là một bước tiến công nghệ thú vị mà còn là một vấn đề giáo dục. Hãy tưởng tượng nếu trải nghiệm đầu tiên của học sinh với gia sư AI thực tế đến mức họ thích AI hơn con người.

Những tình huống này là hiện thực, và đối với những người yêu thích AI như Khan, việc giữ tinh thần lạc quan là quan trọng. Tuy nhiên, chúng ta cần phải suy nghĩ nghiêm túc về giáo dục trong kỷ nguyên AI. Dựa trên kinh nghiệm của tôi về lập kế hoạch chuyển đổi số quốc gia, xử lý các vấn đề trên phạm vi toàn quốc, đây là một số suy nghĩ:

• Đối Tác Người-Máy: Giáo dục trong kỷ nguyên AI nên học hỏi từ các trường học giá trị khác nhau từ tôn giáo thay vì chỉ là một sáng kiến EdTech khác. Học cách tôn trọng các quan điểm đa dạng và thấu hiểu là điều quan trọng, vì vậy học sinh cần có tư duy cởi mở khi cùng học với AI. Các nhà giáo dục có thể học hỏi các thực tiễn tốt nhất từ giáo dục giá trị trong các bối cảnh tôn giáo khác nhau.
• Chứng Chỉ Năng Lực AI: Vì mọi người đều sẽ sử dụng AI, chúng ta cần có các chứng chỉ năng lực AI rõ ràng, tương tự như bằng lái xe. Giống như việc lái xe đòi hỏi phải thi và thực hành để tránh gây hại, việc sử dụng AI cũng nên tuân theo một quy trình nghiêm ngặt tương tự. Vì vậy, chúng tôi đề xuất “Bằng Lái AI.”
• Công Nghệ Giáo Dục Để Tôn Vinh Con Người: EdTech nên tập trung vào công nghệ giúp học sinh trân trọng con người hơn, chứ không phải AI. Các công ty công nghệ lớn sẽ chịu trách nhiệm về sự phát triển công nghệ AI, và điều này đang tiến triển rất nhanh chóng.
• Phát Triển Năng Lực Tư Duy Lý Trí: Học tập và làm việc với AI đòi hỏi phải phát triển năng lực tư duy lý trí của bản thân, chứ không chỉ là kỹ năng. Các nhà giáo dục nên tập trung vào cách học sinh phát triển năng lực tư duy lý trí. Khác với thời đại mạng xã hội, nơi học sinh thường tập trung vào sự xác nhận xã hội, AI có thể khiến họ mất đi khả năng tư duy lý trí của mình, điều này nguy hiểm hơn nhiều. Hãy tham khảo bài viết của Josua Bach về bảy giai đoạn của cuộc đời để có thêm hiểu biết.

Nói thì dễ. Chúng tôi đã dành nhiều năm nghiên cứu về công nghệ giáo dục, đặc biệt là trong 18 tháng gần đây từ khi ChatGPT nổi lên, để phát triển một khung và định hướng cho giáo dục trong kỷ nguyên AI. Bạn có thể tham khảo WhitePaper của chúng tôi để biết thêm thông tin. Chúng tôi hy vọng bạn sẽ tham gia vào cuộc thảo luận quan trọng này để giải quyết một trong những vấn đề quan trọng nhất của nhân loại: giáo dục thế hệ tiếp theo trong kỷ nguyên AI.

Sách trắng: https://pythaverse.net/learning-framework